Zanieczyszczeniami, które najczęściej powstają na zewnętrznych i na wewnętrznych zabytkowych powłokach malarskich, są

Nawarstwienia to faktycznie główny problem, z którym na co dzień spotykają się konserwatorzy zabytkowych powłok malarskich – zarówno tych na zewnątrz, jak i we wnętrzach. Chodzi najczęściej o różnego rodzaju kurz, sadzę, pyły atmosferyczne, czasem resztki smarów czy drobiny organiczne, które osadzają się z biegiem lat na powierzchni. Warstwy te zazwyczaj są luźno związane z oryginalną powłoką i łatwo je oddzielić podczas prawidłowo prowadzonych prac konserwatorskich, stosując delikatne metody czyszczenia. Z mojego doświadczenia wynika, że właśnie prawidłowa identyfikacja nawarstwień i odpowiednie ich usuwanie pozwala nie tylko przywrócić walory estetyczne danego obiektu, ale też zatrzymać procesy degradacyjne – w końcu nawarstwienia często absorbują wilgoć albo zanieczyszczają dalsze warstwy. W praktyce stosuje się tu metody zarówno mechaniczne (pędzle, odkurzacze niskociśnieniowe), jak i chemiczne, zawsze jednak zgodnie z zasadą minimalnej ingerencji (co jest podstawą w standardach konserwatorskich, np. zgodnie z Kartą Wenecką). Ciekawostką jest, że w wielu przypadkach to właśnie analiza składu nawarstwień pozwala historykom sztuki ustalić, jak zmieniało się środowisko wokół zabytku na przestrzeni lat. Warto o tym pamiętać, bo nie zawsze wszystko, co widzimy na powierzchni, musi być od razu szkodliwe – czasem nawarstwienia mają znaczenie historyczne, a ich całkowite usuwanie byłoby błędem.