Zanieczyszczeniami, które najczęściej powstają na zewnętrznych i na wewnętrznych zabytkowych powłokach malarskich są

Nawarstwienia to rzeczywiście najczęściej spotykany rodzaj zanieczyszczeń na zabytkowych powłokach malarskich, zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Chodzi o różnego rodzaju osady, kurz, sadzę, pył czy nawet substancje organiczne, które latami gromadzą się na powierzchni obrazu czy polichromii. Z mojego doświadczenia wynika, że te warstwy potrafią być bardzo zróżnicowane – czasem są to tylko delikatne, ledwo widoczne filmy brudu, innym razem potrafią być to grube, nawet milimetrowe warstwy złożone z różnych frakcji pyłu czy sadzy, a nawet śladów po dymie lub tłustych oparach z kuchni. Najważniejsze jest to, że nawarstwienia powstają powoli, przez lata, w wyniku zwykłego użytkowania i kontaktu powłok malarskich z otoczeniem. Ich usuwanie jest podstawową czynnością konserwatorską i wymaga naprawdę dużej precyzji oraz znajomości materiałów – często stosuje się do tego specjalistyczne środki czyszczące albo delikatne metody mechaniczne, na przykład pędzelkowanie lub użycie gumy konserwatorskiej. W standardach branżowych (np. zaleceniach ICOM-CC czy polskich wytycznych konserwatorskich) bardzo mocno podkreśla się konieczność diagnostyki i indywidualnego doboru metody usuwania nawarstwień, bo każde dzieło jest inne i reaguje inaczej. Moim zdaniem świadomość tego problemu jest kluczowa dla każdego, kto chce pracować z zabytkami – to podstawa, bez której trudno mówić o skutecznej i bezpiecznej konserwacji.