Wydajność cukru otrzymanego ze 100 kg buraków wynosi 16%. Dobowa produkcja cukru wynosi 800 ton. Ile wynosi dobowe zużycie buraków w cukrowni?

Poprawna odpowiedź to 5 000 ton, bo wynika to bezpośrednio z definicji wydajności surowcowej. Wydajność 16% oznacza, że ze 100 kg buraków otrzymujemy 16 kg cukru. Czyli z 1 tony buraków (1 000 kg) otrzymamy 160 kg cukru. W praktyce technologicznej mówimy wtedy, że współczynnik przetworzenia wynosi 0,16. Teraz trzeba odwrócić to rozumowanie: skoro cukrownia ma dzienną produkcję 800 ton cukru, to obliczamy, ile ton buraków potrzeba, żeby uzyskać taką ilość produktu przy tej wydajności. Dzielimy masę cukru przez wydajność: 800 ton : 0,16 = 5 000 ton buraków na dobę. To jest typowe obliczenie technologiczne stosowane przy planowaniu pracy zakładu. W cukrowniach, ale też w innych zakładach spożywczych (np. olejarniach, przetwórniach owoców), takie przeliczenia robi się praktycznie non stop: do planowania dostaw surowca, obciążenia linii produkcyjnych, zapotrzebowania na energię i media, a nawet do organizacji magazynowania. Moim zdaniem warto zapamiętać prosty schemat: gdy znamy procentową wydajność, to masę produktu liczymy jako masa surowca × wydajność, a masę surowca jako masa produktu ÷ wydajność. W normach branżowych i dokumentacji technologicznej często podaje się typowe wydajności dla danego surowca, właśnie po to, żeby technolog mógł szybko policzyć, ile trzeba buraków, zboża czy mleka, aby uzyskać założoną produkcję dobową. W praktyce uwzględnia się jeszcze straty procesowe, ale w zadaniach szkolnych zwykle je pomijamy i przyjmujemy wydajność jako prosty procent masy surowca.