Na rysunku przedstawiono sprzęt, który służy do pomiaru gęstości metodą

Prawidłowo – na rysunku pokazany jest areometr zanurzony w cieczy, więc mówimy o pomiarze gęstości metodą areometryczną. Areometr (czasem mówi się „hydrometr”) to przyrząd pływający, który wykorzystuje prawo Archimedesa: ciało zanurzone w cieczy traci pozornie na ciężarze tyle, ile wynosi ciężar wypartej cieczy. Im większa gęstość cieczy, tym mniejsza objętość musi być wyparta, żeby zrównoważyć ciężar areometru, więc przyrząd mniej się zanurza. Skala naniesiona na trzonie areometru jest wyskalowana bezpośrednio w gęstości lub we wskaźnikach pochodnych, np. °Brix, °Ballinga, °Plato, czasem w zawartości alkoholu czy ekstraktu. W praktyce przemysłu spożywczego taki pomiar robi się bardzo często: w cukrownictwie do kontroli stężenia syropów cukrowych, w browarnictwie do oznaczania gęstości brzeczki i piwa, w przetwórstwie owocowo‑warzywnym do badania koncentratów soków. Moim zdaniem to jedna z najprostszych metod laboratoryjnych – szybka, tania, mało awaryjna, choć wymaga kilku dobrych praktyk. Zgodnie z normami i instrukcjami zakładowymi ciecz przed pomiarem powinna mieć ściśle określoną temperaturę, zwykle 20 °C, albo trzeba zastosować poprawkę temperaturową według tabel producenta. Wymaga się też użycia odpowiednio wysokiej i wąskiej cylindy pomiarowej, żeby areometr nie dotykał ścian. Warto pamiętać, że odczyt wykonuje się na poziomie menisku właściwego dla danej cieczy (dla większości roztworów wodnych – dolny menisk), a przy produktach mętnych lub lepkich trzeba zadbać o brak pęcherzyków powietrza przy trzonie. W zakładowych systemach kontroli jakości areometr jest często kalibrowany okresowo, a wyniki wpisuje się do kart kontrolnych, żeby mieć ciągły nadzór nad procesem technologicznym.