Z 500 kg śmietany uzyskuje się 150 kg masła, a na każdy kilogram masła zużywa się 0,5 cm³ farby maślarskiej. Ile tego barwnika potrzeba do produkcji masła z 1 tony śmietany?

Poprawnie wyciągnięto wniosek, że skoro z 500 kg śmietany powstaje 150 kg masła, to z 1 tony (czyli 1000 kg) śmietany uzyskamy dwa razy więcej masła, czyli 300 kg. Kluczowe jest tu zauważenie proporcji – 1000 kg to dokładnie dwa razy więcej niż 500 kg, więc masa masła też rośnie dwukrotnie. Następny krok to policzenie zużycia barwnika: na 1 kg masła potrzeba 0,5 cm³ farby maślarskiej, więc dla 300 kg masła zużycie wynosi 300 × 0,5 cm³ = 150 cm³. I to jest dokładnie wartość z poprawnej odpowiedzi. Z mojego doświadczenia w technikum spożywczym takie zadania są typowym przykładem tzw. obliczeń technologicznych: najpierw ustalasz wydajność procesu (ile produktu z danej ilości surowca), a potem przeliczasz dodatki technologiczne – tutaj barwnik – na faktyczną ilość produktu. W praktyce w zakładzie mleczarskim podobnie liczy się zapotrzebowanie na barwniki, kultury bakterii, sól czy stabilizatory: zawsze w odniesieniu do masy końcowego wyrobu lub półproduktu. Dobra praktyka branżowa mówi, żeby najpierw wszystko przeliczyć w prostych jednostkach (tutaj kilogramy i centymetry sześcienne), a dopiero potem ewentualnie zamieniać jednostki, jeśli jest taka potrzeba. Tutaj odpowiedzi w dm³ były podchwytliwe – 150 cm³ to 0,15 dm³, więc żadna odpowiedź w dm³ nie mogła być poprawna. Moim zdaniem warto zapamiętać też sam schemat: 1) przelicz masę surowca, 2) ustal wydajność na podstawie danych, 3) policz ilość dodatku na podstawie masy produktu. To jest dokładnie to, co robi się przy planowaniu produkcji masła, serów czy innych wyrobów mleczarskich.